तू भास , तूचि आभास

                           

                                                                     courtesy: Pinterest 

Fumiko sensei ने आपला शब्द लगेचच पाळला. 

मला ब्रह्म रूप दाखविलेल्या आठवड्याच्या पुढल्या मंगळवारी  Asakusa station वर सकाळी ९ वाजता भेट ठरली. 

Asakusa हे सर्व tourists चे तीर्थक्षेत्र अगदी "2 things to do in Tokyo"असे जरी google केलंत तरी "Sensoji temple in Asakusa" तुम्हाला दिसेल. 

आमच्या घरी येणाऱ्या प्रत्येक पाहुण्यांना आम्ही Asakusa ला घेऊन जाणे हे एक ritual होते. 

"Fumiko sensei ला सांगून काही फायदा नाही. किती वेळा Asakusa ला जायचे?! जवळ जवळ एक तास प्रवास आहे..."

मी जराशी का कु करत  होते. पण Japanese sensei च्या वाटेला न जाणे शहाणपणाचं असतं आणि मी मंगळवारच्या भेटीची मानसिक तयारी सुरु केली. 

सकाळी लवकर आटोपून Komazawa park मधून चालत Komazawa Daigaku स्टेशनवर पोचले. Asakusa साठी नक्की कुठली line घ्यावी लागेल त्याची खात्री करण्यासाठी स्टेशन वरील एका रंगीबेरंगी अश्या मोठ्या नकाशा सामोरे उभे राहिले. 

Tokyo किंबहुना जपान ; जेवढा जमिनीच्या वर तितकाच भूमिगत..... . Roppongi हे सर्वात खोल वरचे स्टेशन चक्क ४३ मीटर्स जमिनीखाली वसलेले आहे.... स्टेशन ते exit मधील अंतर जवळ जवळ २०० पायऱ्यांचे ....  जमिनीखाली उभारलेल्या एक १२ मजली इमारती इतके अंतर.... 

                  

Asakusa ला पोचण्यासाठी लागणाऱ्या lines चे रंग आणि numbers लक्षात आल्यावर मी ट्रेन पकडली. 

ट्रेन मध्ये  चिडीचूप शांतता.........  तुम्ही आणि तुमचा फोन कायम silent वर हा नियम .......

चालत्या गाडीत  फोन वर बोलणे हे जपानी पद्धतीत अतिशय वाईट शिष्टाचार !

 मी दोन lines बदलून एका तासाने Asakusa च्या station वर उतरले. सर्व प्रथम घड्याळ पाहिले .... ठरवल्या प्रमाणे भेटीच्या वेळेच्या १० मिनिटे अगोदर मी पोचले होते.  Fumiko sensei ला शोधू लागले. 

तिला उशीर होण्याचा प्रश्नच उद्भवू शकत नाही.... देवही स्वतःचे घड्याळ Japanese प्रमाणे set करत असणार ह्यात काहीच शंका नाही.... 

"Konnichiwa !" म्हणत आम्ही कमरेतून वाकून नमस्कार केला. 

Fumiko sensei हसली ,"I am taking you to a place which is not very known to the tourists. And I am confident you will get a great surprise once you see that." 

 नव्या दमाने नवीन काहीतरी अनुभवण्यासाठी मी Fumiko sensei सोबत चालू लागले. Sensoji shrine आम्ही केव्हाच मागे टाकली. 

चालता चालता Fumiko sensei म्हणाली," We will take around 9/10 minutes to reach to that place. Meanwhile I will tell you an interesting story."

मी कान  देऊन ऐकू लागले. 

"We are walking towards a temple named Honryuin temple. It's an ancient temple located on a small hill overlooking Sumida river. This temple and location is very local. The story behind this temple is very mysterious, some say its mythical but we, Japanese strongly believe in it. Do you want to know?"

"Wow ! गूढ कथा ..... " माझी उत्सुकता वाढत होती. चढण लागल्याने ती आणि मी जरा दमाने घेत होतो. 

" This hill is called Matsuchiyama. Japanese buddhists worship this hill and the shrine. They believe that somewhere during 6th century this hill erupted. This hill is so sacred that a golden dragon flew down from the heaven to protect it."

चढण असल्याने Fumiko sensei च्या बोलण्याचा आणि आमच्या  चालण्याचा वेग संथ झाला होता मात्र मी त्या कथेत गुंतले होते," So what happened after that?" Fumiko sensei श्वास गोळा करे पर्यंत माझा प्रश्न तयारच होता. 

ती हसली ," After many years during the summer there was a terrible drought in this area. People were suffering and going through hardships. They were praying the almighty to send a saviour. And "HE"appeared....."

"HE...... who HE?" Sensei ची कथा अजूनच रहस्यमय झाली होती. 

Fumiko sensei थांबली. मी अस्वस्थ झाले. तिने हसून तिचा हात एका दिशेला वळवला. 

आम्ही डोंगराच्या माथ्यावर एका सुंदर देवळा समोर उभे होतो. 

              

                                                          www.ambassadors-japan.com

सर्वत्र हिरवे गार ..... आजूबाजूला तुरळक हालचाल आणि निशब्द शांतता.... 

पाहता क्षणी मला गोव्याच्या देवळांची आठवण झाली. 

गाभाऱ्याची ओढ लागली.... सगळ्या शंका कुशंका, प्रश्न गारव्यात विरून गेले. 

"Do you want to know who "HE" is?" Fumiko sensei हसली. 

खरंतर त्या देवळाचे रूप च इतके  सुंदर होते  की  माझा प्रश्न हरवला होता . 

आम्ही दोघी पायरीवर बसलो. "HE appeared.... HE ,who is the destroyer of evil....HE, who is the God of joy.... HE, whose glance turns you calm.... And you know him well....." 

Fumiko sensei हसत होती मात्र मी अधीर झाले होते.... "Who ?"

"HE is the one who ended the drought immediately .... He is the one who spreads joy...He is the one who helps you when you are in deep trouble in life.... He is the one who gives you an energy to love all.....

HE has many names. Lets see if any of them reminds you of someone special."

"Sensei , please tell me quickly. I am so eager and impatient."

"Hold your breath..... HE is "Kangiten (God of bliss) or you can address him as "Sho-ten (sacred god" or " Daisho-ten (noble god) or "Tenson (Venerable god) or "Vinayaka-ten" , "Binayaka-ten" and this is the one .... you  will immediately know..... "GANAPATEI.... GANABACHI !"

माझा श्वास खरंच थांबला होता. सभोवतालचा गारवा अधिक जाणवू लागला. अंगावर शहारे उभे राहिले...... 

"आपला ......माझा "गणपती बाप्पा "..... तो सुद्धा साता समुद्रा पलीकडे....?! स्वप्न तर नाही ना हे?" 

"Sensei, summimasen...... Do you mean "Ganesha.... the elephant head god? How come?"

Fumiko sensei शांत पणे हसत माझ्या कडे पाहत होती. 

"Daisho Kangi ten is the avatar of Eleven faced Kannon Bodhisattva(god of mercy). 'Ekadasamukha' is a Buddhist version of Ganesha. He grants all the wishes to his followers."  

आम्ही देवळाच्या पायऱ्या चढू लागलो. देवळात शिरल्या वर दोन गोष्टींकडे प्रामुख्याने लक्ष वेधले गेले; छतावर रंगवलेले  प्रचंड पंख पसरलेल्या dragon चे चित्र आणि गाभाऱ्या समोर रचलेल्या जाड्या जुड्या पांढऱ्या मुळ्या चा डोंगर...... 

मोदक , जास्वंद कुठेच दिसत नव्हते....    

                

                                                                                                         /hinducosmos.tumblr.com

सर्वत्र मुळ्या ची चित्रे होती.... भिंतींवरच्या कलाकुसरीत, जागोजागी लटकणाऱ्या कागदी कंदिलांवर .... पाहावं तिकडे

 मुळे च मुळे ..... 

म्हणजे Japanese गणपतीला मोदक नाही "मुळे " आवडतात तर.... !

"Fumiko sensei, In India we offer a sweet rice dumpling to Ganesha. Can you tell me more about these radishes?"

"Oh!!!! You can say , Kangi ten likes to eat daikon ; radishes instead of sweet rice dumplings...... a little healthy choice, isn't it?"  Fumiko sensei बरोबर मीही मनापासून हसले. 

" Radish is a staple to Japanese. White colour of radish reflects purity of the divine. It is also a symbol of strength, health, virility."

Sensei चे शब्द कानांवर पडत होते मात्र माझे डोळे आपल्या गणपतीला जपान मध्ये पाहण्यास आतुर झाले होते. आनंद गगनात मावत नव्हता. "Where is Kangi ten, I mean my ganesha's idol?"

"I am sorry.  Kangi ten is considered so sacred and holy that his idol is kept hidden and hence no one can see the idol."

                                     

 Kangiten is often depicted as two elephant headed figures hugging each other. Image: 1690; Source: 仏像図彙; Public Domain www.asakusastation.com

"अरेच्या ! आपला गणपती बाप्पा जपान मध्ये लपवून ठेवतात? 

आपण  तर गणेश चतुर्थीला "सुंदर ते ध्यान" म्हणून डोळेभरून निरखत असतो. " 

ह्या परक्या देशात माझा , अगदी हक्काचा आणि जवळचा गणपती बाप्पा आजू बाजूला आहे पण बघू शकत नाही ह्या विचाराने मी खूपच बेचैन झाले. पण "तो" आहे ह्याचा आनंद हि वाटत होता. 

देवळात आजूबाजूला मुळ्यांसोबत अतिशय सुरेख, छोट्या छोट्या रंगेबेरंगी पिशव्या नीटनेटक्या ठेवल्या होत्या. 

"These small pouches contain money and called as Kinchaku. Its an offering to Kangi ten for business success." अगरबत्ती गाभाऱ्यासमोर धरून नतमस्तक होऊन sensei  म्हणाली. 

 मी  "त्याचे" अस्तित्व सर्वत्र शोधू लागले .... 

त्या लाकडी देवळाच्या इमारतीत, अगरबत्तीच्या गंधात, बाजूच्या रेखीव हिरव्यागार जपानी बागेत, तिथल्या स्थिर तळयात , त्यात केशरी माश्यांनी तयार केलेल्या वलयांत  आणि त्या टेकडी वरून दिसणाऱ्या अदभूत टोकियो च्या शहरात..... 

शांत चित्ताने ,हसत मुखाने मी हात जोडले... न पाहू शकणाऱ्या गणपती बाप्पा समोर , सभोवतालच्या जादुई निसर्गा समोर आणि माझ्या गुरु समोर; Fumiko sensei समोर.... 

 डोळे आपोआप मिटले गेले आणि तितक्यात काहीतरी चमत्कारिक घडले... 

"त्याने" त्याची प्रचिती दिली..... 

"चुकक चुककक चुकक "आवाज झाला.... माझ्या डोळ्या समोर एक इवलासा उंदीर इकडून तिकडे पळत होता आणि क्षणात बिळात नाहीसा झाला. 

"अनादी तू... अनंत तू.... सगुण तू... निर्गुण तू.... तूच सखा.... सर्वत्र तू!"

मी हि जपानी गणपती बाप्पाला एक भरीव मुळा आणि काही yen घालून Kinchaku अर्पण केले आणि दृष्टीपलीकडल्या पण जाणवणाऱ्या विघ्न विनायकाला साष्टांग लोटांगण घातले. 

  

Binayaka ten बाप्पा मोरया

                                           

    

                                                                      ©swatithakur 

स्थळ: माझे घर, Komazawa , Tokyo, Japan 

ऑगस्ट, २०११ च्या एका सोमवारी सकाळी बरोबर 9 वाजता घड्याळाचा ठोका पडला आणि त्या क्षणी माझ्या घराची door bell खणाणली.  पहिल्या मजल्या वरच्या video phone वर मी दारावरील आवाजाला "hai" असे बोलून माझे अस्तित्व जाणवून देऊन पटकन पायऱ्या उतरत दारा पाशी पोचले. 

ती Yukiko sensei नव्हती. 

Yukiko sensei .. बुटकी, गोरी पान , अतिशय नीट नेटकी , साठीतील जपानी sensei !

 दिसायला जितकी smart तितकीच उत्तम शिक्षक. English आणि Japanese दोन्ही भाषांवर प्रभुत्व !

 बँके कडून नेमून दिलेली  culture आणि language शिक्षकाची भूमिका Yukiko sensei चोख बजावायची. 

 Japanese भाषे सोबत त्यांची संस्कृती , जपानी पद्धती, जपानी शिष्टाचार, अगणित किस्से कहाण्या आणि शेवटी  एक origami शिकवायची. 

 पण आजचा  चेहेरा वेगळा होता ... Yukiko sensei पेक्षा बरीच उंच होती ती... मात्र जपानी रंग रूप जवळपास तेच.... लांबट बदामासारखे  डोळे .... अतिशय व्यवस्थित बांधलेले केस ....चेहेऱ्यावर दिसेल असा तरीही  पुसटसा makeup , लाल चुटुक ओठ .....  एका हातात दिसायला साधी पण अभिमानाने बाळगलेली स्वछ कापडी पिशवी आणि दुसऱ्या हातात अतिशय नाजूक फुलांचे शिवण काम केलेली उन्हाळ्यातील छोटीशी  टुमदार छत्री! हास्य तेच ...बोलण्यातील अदब, लय, ठेका आणि नम्रता तीच.... 

जपानी मान शिष्टाचारा  प्रमाणे थोडीशी झुकवून हळुवार पणे तिने स्वतःची ओळख पटवली ," Ohio gozaimasu! Ogenki desu ka? Watashi no namae wa Fumiko desu. " माझ्या कडे हसून बघता बघता तिने छत्री पद्धतशीरपणे गुंडाळून ठेवली. " I am substituing Yukiko sensei as she is busy for this week." म्हणताना तिने आपल्या चपला एकमेकांना जोडून शिस्तीत कोपऱ्यात ठेवल्या. 

माझी जपानी tuition दारातच चालू झाली होती. "Ohio gozaimasu, Fumiko sensei ! Wonderful to meet you . Please come in ."

Fumiko sensei मागे आणि मी पुढे अश्या  पायऱ्या चढू  लागलो . 

तळमजल्यावरून पहिल्या मजल्या वर पोचायला वळण दार २४ पायऱ्या होत्या. साधारणतः १२ व्या पायरीच्या वळणाशी पोचल्यावर  सर्वात अगोदर गणपतीच्या अतिशय सुबक मूर्तीचे दर्शन घडायचे. तेच उद्दिष्ट्य साध्य करण्यासाठी आम्ही ती मूर्ती तिथे ठेवली होती. 

आमचे Indian मित्र आल्या  क्षणी ती मूर्ती पाहून भारावून जायचे. हळू हळू मला ती प्रतिक्रिया तोंङपाठच झाली होती.  

मी आणि Fumiko sensei त्या बाराव्या  पायरीवर पोचता क्षणी "Sugoi ne !" हे आश्चर्य कानावर पडले. 

माझा उर अभिमानाने भरून आला.  पुढील १२ पायऱ्या मी स्वःताला शाबासकी देत आणि भारतीय संकृती , आपले देव आणि थोडक्यात आपण भारतीय किती महान आहोत असे विचार करत चढले.

पहिल्या मजल्यावर पोचता क्षणी जणू काही गणपती मार्गदर्शक असल्या प्रमाणे त्याच्या उजवी कडे   lounge area आणि डावीकडे  open kitchen आणि dinning table अशी विभागणी होत असे.  मी डावीकडे  वळले. Fumiko sensei मागे आहे हे गृहीतच धरले. 

टेबलापाशी पोचल्यावर पाठी वळून पाहिले आणि मी तिथेच थबकले. " अर्रे! ही पडली कि काय? आता काय करू? " मनाचा गोंधळ उडाला. 

Fumiko sensei जमिनीवर चक्क आडवी होती. मी पटकन पाण्याचा glass घेऊन तिच्या पाशी गेले. 

" Fumiko Sensei ..... Fumiko sensei.... are you ok? Are you feeling fine? Please drink this water. " तिच्या पाठीवरून हात फिरवू लागले. 

२/३ मिनिटे तिने काहीच हालचाल केली नाही. ती इवलीशी मिनिटे मला ब्रह्मांड रूप दाखवत होती. तो पर्यंत शिकलेले सगळे जपानी शब्द मी गोळा करू लागले. Ambulance ला काय बरं म्हणतात , तातडीने मदत हवी आहे हे वाक्य Japanese मध्ये कसे म्हणू शकते ..... त्या क्षणी "Japanese miserably failed " असा शिक्का मला दिसू लागला.  माझा phone सुद्धा unlock होत नव्हता. मी समोर उभ्या गणपतीची आणि आडव्या झालेल्य Fumiko  sensei ची  विनवणी करू लागले.  

जागचा न हलता गणपती रोखून माझ्या कडे पाहत होता पण त्याच्या कृपेने Fumiko sensei मात्र हलली. 

माझ्या जीवात जीव आला. रडू कि हसू ते कळत नव्हत. मात्र त्या वेळी माझा जपानी भाषेचा प्रवास सुरु न होताच संपला ह्याचा प्रचंड आनंद झाला. 

आडवी झालेली Fumiko sensei आता चक्क मांडी ठोकून बसली. ती पाणीही प्यायला तयार नव्हती. तिचा श्वास चालू आहे हे पाहून माझा श्वास नियमित झाला. 

" Fumiko sensei , hope you are feeling fine. I am sorry but I don't know how did you fall? 

 Should I give you a hand to get up? We can cancel today's class. But please get up and sit on the sofa." नुकत्याच सापडलेल्या एका श्वासात मी सगळे सांगून टाकले. 

Fumiko sensei अजूनंही स्मित हास्य करत ध्यान लावून बसली होती. आता मात्र मी जराशी अस्वस्थ झाले .... 

" आमची ओळख ५ मिनिटांची... त्यातून substitute sensei .... माझे सेशन तर कुठच्या कुठे हरवले आणि ही बया काही बोलतही नाही."

Fumiko sensei ध्यानस्थ अवस्थेत आणि मी चुळबुळ , गोंधळलेल्या अवस्थेत !

काही वेळाने Fumiko sensei चे डोळे  उघडले.... तो पर्यंत माझा मात्र "तिसरा डोळा " उघडण्याच्या तयारीत होता . 

"Swati san...... Domo arigato gozaimasu!" Fumiko sensei हात जोडून उठून उभी राहिली आणि सर्वत्र काही तरी शोधू लागली. 

"खरंच हिला भोवळ आली होती बहुदा.... पडल्यामुळे डोक्यावर परिणाम झालेला दिसतोय. 

मला "Thank you very much.... ते सुद्धा ठासून ..... कश्या साठी????? 

पाण्या साठी ???? आणि काय शोधते आहे ही माझ्या घरात ?"

आणि Fumiko sensei  उवाच," Swati San, You are an Indian..... You are so fortunate." 

मी भारतीय म्हणून जन्माला येण्यात माझा काहीच पराक्रम नव्हता आणि मोठ होत असतानाही भारतीय म्हणून मी दैदिप्यमान अस काहीच केल्याचे आठवत नव्हते. असो.... 

"I am blessed and fortunate to have Ganesha's darshan. Where are his parents?  

Can I touch his feet? Is it fine if I touch him?" ,  आनंदाश्रू डोळ्यात साठवून Fumiko sensei मला विनवीत होती. 

"And I did not fall down. I bow down in front of Binayaka ten." 

"Parents of Ganesha ? Bow down???  बाईंनी चक्क साष्टांग नमस्कार घातला गणपती पुढे?  

आपल्या गणपतीचे जपानी नाव?????.... ....अरे ...चाललंय काय? संचारल का बाईंच्या अंगात?"

 मी सुद्धा नकळत  तिच्या बरोबर "शिव पार्वतीची" जोडी शोधू लागले. 

"Do you know Ganesha?  I mean ..... I know .... Ganesha is known as elephant god among foreigners but how do you know about his parents? Do you know their names? I can tell you the stories about Ganesha and his parents." पायऱ्यां वरचा 'मी भारतीय आणि मला सगळे माहित आहे' ह्याचा अभिमान परत उफाळून आला.  

आणि त्या नंतर "देवी Fumiko  Sensei " ने बोलायला सुरुवात केली.....  अच्युताचे विश्व रूप दर्शन पाहताना मंत्र मुग्ध झालेल्या धनंजयच्या अवस्थेची जाणीव त्या क्षणी मला झाली. 

" I have spent 15 years exploring Northern India especially Varanasi, Nalanda, Bodhgaya, Sarnath, and even Char dham yatra. The most memorable trip was to visit mansarovar  and witness rising sun on Kailash parvat."

Fumiko sensei च्या डोळ्यांमध्ये अतिशय चमक दिसू लागली. ते मिचके डोळे आता मोठाले झाले होते. ती एका दमात मोठ्या अभिमानाने तिचा आता पर्यंतचा प्रवास आणि अभ्यास सांगत होती. 

" During my youth days I travelled all over India extensively and learnt sanskrit. I am a degree holder in sanskrit. I have read many Indian scriptures and  know almost all the gods and their amazing stories."

माझी दहाही बोटं तोंडात घालायची बाकी होती," आणि काही वेळा पूर्वी मी 'हिला'  भारत आणि त्याची संस्कृती  ह्या बद्दल सांगणार होते?!"

" Swati san, I am sure you must have learnt sanskrit.... what a great language!" 

" काय सांगू जपानी बाईंना ?!.... शाळेतील २/३ वर्ष मी शंभर मार्कांचे संस्कृत घेतले होते आणि ते सुद्धा भाषे साठी नव्हे तर दहावीला scoring subject म्हणून." माझी मलाच लाज वाटू लागली. 

"Fumiko sensei  ....  I want to know more about your travel experiences. "

"I am Japanese by birth but I feel I am an Indian by heart. I love everything about India. 

I have read Bhagavad Gita , tried to know its meaning. It always amazes me how Gita is relevant in shaping my life decisions and day to day life. "

आजचा Japanese चा क्लास Indian mythology आणि ancient history मध्ये convert झाला होता. 

उगवत्या सूर्याच्या भूमी वर ५००० वर्ष्यांच्या भारतीय संस्कृतीची मला नव्याने ओळख होत होती.  Fumiko sensei साठी आणलेल्या पाण्याची गरज मलाच जास्त होती. 

बराच वेळ जपानी बाई माझा वर्ग घेत होत्या. पटकन त्यांचा हळुवार आवाजात उत्साह संचारला," Swati san , do you know there are so many temples and shrines of Indian gods and goddesses in Tokyo and all over Japan? We too admire and respect Ganesha."

संस्कृत पदवी धारक जपानी बाईंनी माझी बोलती कधीचीच बंद केली होती. माझे आश्चर्य डोळ्यांनी व्यक्त करत अस्पष्ट पणे  मी मान नकारार्थी हलविली. 

मला माहित असलेला 'थोडाफार' भारताचा इतिहास आणि भूगोल ही पुसून गेला होता..... जपानचा इतिहास भूगोल तर खूपच लांबची गोष्ट !!! 

Fumiko sensei  चा उत्साह तिच्या तोंडून भराभर बाहेर पडणाऱ्या शब्दांमधून जाणवत होता, " No problem, Swati san! I can take you to those temples and shrines. You will be greatly surprised."

आजचा धक्का पचवणे मला कठीण जात होते. तितक्यात एका तासाचा टोला पडला आणि Fumiko sensei  शुद्धीवर आली. 

माझ्या japanese session वर पाणी फिरलं होते.

मात्र भारता  पासून ६५००-७००० km दूर मला जपानी गणपती बाप्पा भेटणार ह्या कल्पनेनेच मी भारावून गेले होते. 

Fumiko sensei ला दारापाशी सोडताना आता परत आमची भेट जपानी देवळां मध्ये होणार ह्या विचाराने मी खूप खुश झाले. 

Binayaka ten बाप्पांचा जय जयकार !

To be continued........

Japanese Tendulkar

       

                     

Komazawa हे Tokyo मधील एक  छोटंसं आणि टुमदार suburb. ह्या उपनगरात  English सापडणे  जरा कठीणच. 

Komazawa चे रहिवासी दोन गोष्टींचा अतिशय अभिमान बाळगतात. पहिली गोष्ट ,university ज्या मुळे येथील train station चे नाव "Komazawa daigaku "ठेवले गेले आहे. 

आणि दुसरी , सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे "Komazawa Olympic Park ". 

Komazawa मधील प्रत्येक रहिवासी मोठ्या ताठ मानेने "मी Komazawa Park च्या बाजूला राहतो." असे सांगत असतो. 

1964 ला Summer Olympic साठी Komazawa Park उभारल गेले. तब्बल 413,537 square metres (4,451,280 sq ft) क्षेत्रफळाचे  हे पार्क Komazawa ची शान आहे. त्याच्या घेराला लागून टुमदार , परीकथेतली जपानी घर वसलेली आहेत. 

जे काही मागाल ते ह्या park मध्ये मिळेल.... २०,००० क्षमतेचे stadium , swimming pool , tennis courts , लहान मुलांच्या खेळण्या साठी स्वतंत्र जागा , baseball ground , Cherry blossom ची असंख्य पण शिस्तीत  उभी झाडे, आणि त्याच्या परिघाला लागून तीन अधोरेखित lanes ; पहिली cycling साठी, दुसरी  joggers साठी आणि तिसरी चालणाऱ्यांसाठी ..... त्या मोकळ्या , कुंपण विरहित आणि अफाट पार्कलाही जपानी शिस्त आहे.... 

 ते सर्वांना स्वतःत सामावून घेते. 

दिवसाच्या कोणत्याही प्रहरी तिथे भरपूर माणसं असतात..... काही धावणारी, काही चालणारी, काही खेळणारी, काही निवांत बसलेली, काही पुस्तकांत रमलेली, काही निसर्गाचा आनंद लुटणारी, काही स्टेशन , घरांकडे  ये जा करणारी  ..... 

जुलै २०१० ला आमचे विंचवाचे बिऱ्हाड Hong Kong हुन Tokyo ला आले. Komazawa आणि  त्यातील एक सुंदर घर पहिल्या भेटीतच आम्हाला आवडले , आपलेसे वाटले. आमचे घर Komazawa Park पासून २ मिनिटांच्या अंतरावर होते. माझी सकाळ, आदित्यची संध्याकाळ आणि आमचे शनिवार , रविवार ह्या Park मध्ये रमत असत.

 चार वर्ष्यांच्या वास्तव्यात ह्या  छोट्याश्या suburb मध्ये मी सोडून एखादाच भारतीय दिसला . 

पार्क मध्ये  भारताचे प्रतिनिधित्व करण्याची पूर्ण जबाबदारी माझ्या एकटीवरच होती.  नित्य नियमाने दर सकाळी  मी Komazawa park मध्ये जॉगिंग साठी जायचे. साधारणतः वेळेप्रमाणे ठराविक चेहेरे ओळखीचे झाले होते. हास्य  आणि मानेची सहज हालचाल करत "Ohayo gozaimasu" म्हणत सुप्रभात ह्यांची अगदी सहज देवाण घेवाण  होत असे. 

अशीच एक November २०१३ मधील सकाळ.... बोचरी थंडी, पानं गळून उदास वाटणारी  झाडं , काळ्या ढगांनी अजूनच काळोखी वाटणारं आभाळ.... हात चोळत, उब घेत मी धावायला सुरु केले. डोळ्यांच्या कडेने ओळखीचे चेहेरे पाहत अंतर कापत  होते. 

 संथ गार बोचरा वारा , ती ओकी बोकी झाडं आणि काळोखा मुळे मुंबईची, घराची खूप आठवण येत होती. Park मध्ये येण्याआधी सचिन तेंडुलकर ची शेवटची Match , त्याचे क्रिकेट जगातला , त्याच्या fans ला उद्देशून म्हटलेले मनस्वी निरोपाचे भाषण बघितले होते. मन रमत नव्हतं. मुंबईतल्या Wankhede stadium मधील "सचिन...सचिन..." चा उदघोष मला Komazawa Park मध्ये ऐकू येत होता. जगभरच्या सचिन प्रेमीं सोबत मी ही हळवी झाले होते. 

मी माझा नित्यक्रम आटोपता घेतला. आणि एका Bench वर शांत बसले. जवळच एका जाळीदार बंद छोट्याश्या मैदानात Gateball  चा खेळ चालू होता.  तो खेळ आणि त्यातील खेळाडू आता मला तोंडपाठ झाले होते. आमची तुरळक शब्दं आणि  दररोजची हास्याची ओळख होती. 

Komazawa मधील आजी आजोबा एकत्र येऊन अतिशय नीट नेटके पणे , नियमांनुसार हा खेळ खेळायचे. त्या आधी एक आजोबा मैदान स्वच्छ करायचे. एक आजी Gateball साठी लागणाऱ्या १० balls पैकी लाल रंगाचे odd नंबरचे balls आणि पांढऱ्या रंगाचे even नंबरचे balls रीतसर पणे वेगेवेगळे करायची. अजून एक आजोबा तीन gates आणि एक goal post रचून ठेवायचे. तोवर बाकी आजी आजोबा हातोड्यासारख्या दिसणाऱ्या bats घेऊन  त्यांना join व्हायचे. 

माझे jogging संपण्याची वेळ आणि जागा ही आजी आजोबांच्या Gateball  संपण्याच्या वेळेशी संलग्न होती. 

त्या दिवशी मी शून्यात हरविली असताना एक आजोबा माझ्या शेजारी येऊन बसले,"Summimasen ! Ogenki desu ka ?"

त्या प्रेमळ विचारपूस सरशी मला खूप भरून आले. मी कसे बसे त्यांच्याशी हसले. 

"Anata wa Indo jin desu ka ?" हळूच असे म्हणत आजोबांनी  मी Indian असल्याची पुष्टी करून घेतली . 

मी जरा गोंधळून होकारार्थी मान  डोलावली. ते  मोडक्या तोडक्या english ,मधेच Japanese शब्द वापरून बोलू लागले. 

"I love Sachin Tendulkar from your country." त्यांचे वाक्य पूर्ण होत असतानाच मी माझे सगळे आश्चर्य एकत्रित करून विचारले," Ojiisan, Do you know anything about cricket? Do you play or follow the game?"

"Chotto !" आपले ओठ चुंबू करत मिचके डोळे अजूनच बारीक करत बोटांची चिमूट करत आजोबा म्हणाले.  

 Chotto  याचा अर्थ 'नाही' नसला तरी  "नाही" असा घ्यायचा असतो हे आताशी मला तोंडपाठ झाले होते. 

माझी उत्सुकता अजूनच वाढली आणि मी त्यांचे  शब्द काळजीपूर्वक ऐकू लागले. 

 भाषांविषयीचे होते नव्हते ते ज्ञान वापरून आजोबा म्हणले ," I respect  Sachin Tendulkar as a human being.

I don't know much about the game of cricket other than its spelling. But I am a sport enthusiast and do read a lot about games in general. And that is how I knew about cricket and the aura and glory of Sachin Tendulkar across the world. He is a great athlete and I have read about him extensively."  

सचिनची स्तुती आपल्या सगळ्यांना पाठ आहे पण बोलायला बुजणाऱ्या जपानी माणसाच्या तोंडातून ऐकणे हे कोण आश्चर्य होतं!

 ज्या देशात  "bat आणि  ball " हे फक्त baseball मध्ये वापरले जातात  असा ठाम विश्वास आहे त्या देशातील एक माणूस सचिन कसा त्याच्या bats आणि pads ला मान देतो हे ऐकणे म्हणजे आठवे आश्चर्य !

आजोबा बोलत होते आणि मी थक्क होऊन ऐकत होते," I read that Sachin Tendulkar maintains all the equipments he uses personally and immaculately. He worships his bats and even carries the pics of Gods in his kit bag. I even read one of his fellow mate saying Sachin preached him not to throw the bat or hammer the bat when you get out. Sachin always touches the ground before batting and even thank God every time he scores big runs. Am I correct?"

मी निशब्द झाले.  जग भर सचिन ची ओळख त्याने रचलेल्या धावांच्या डोंगराने होते. त्याने मोडलेल्या दिग्गजांच्या records ने होते. सचिन ने साध्य केलेल्या world records ने होते. आजोबांनी दाखवलेली ओळख माहितीतली असली तरी सहज जाणवणारी नव्हती. 

जपान मध्ये  Baseball ह्या American खेळावर जीवापाड प्रेम करतात आणि लहानपणापासून खेळतातही. लहानग्या जपानी मुलांकडे Cricket bat ऐवजी  प्लास्टिक ची Baseball bat असते.  Japan मध्ये क्रिकेट हे नाहींच्या बरोबर आहे.  आणि त्यात चक्क  थेट "सचिन तेंडुलकर " हे नाव आणि ते सुद्धा Japanese माणसाच्या तोंडून ?!

आजोबांचे  शब्द त्या गारव्यात विरघळून जात होते . माझ्या कानांवर विश्वास बसत नव्हता. मी कुठे आहे.... India कि Japan ? 

"I know Sachin Tendulkar retired today. You should be very proud of him. You are so fortunate to come from Sachin's country." आजोबांच्या  हाकेने मला जाग आली . 

आजोबांनी त्या क्षणी आयुष्य किती सहज, सोप्प्या पद्धतीने मांडले. आयुष्य , आपल्या आजू बाजूच्या प्रत्येक गोष्टी गृहीत न धरता त्या समोर नतमस्तक व्हा ..... त्याला समर्पित व्हा .... कृतज्ञता बाळगा अगदी सहज पणे  सांगून गेले. 

मुंबई पासून ६,७२७ km , समुद्रांपलीकडल्या Tokyo मध्ये सचिन सारखीच Value system जोपासणारे आणि त्याचा अभिमान बाळगणारे जपानी आजोबा मला भेटले.  

काही कळण्या अगोदर ते आजोबा माझ्या डोक्यावर मायेचा हात थोपटत बाकीच्या  आजीआजोबांच्या घोळक्यात मिसळून गेले.   मी तिथेच थबकले. त्याची पाठमोरी आकृती डोळ्याआड होत होती. 

 आता मात्र माझ्या चेहेऱ्यावर अभिमान होता, ओठांवर अस्फुट हसू होते आणि  नकळत पुटपुटत होते ..... 

"Domo Arigato gozaimasu , Ojiisan !

I AM SO PROUD TO BE FROM TENDULKAR 'S COUNTRY."

** https://www.espncricinfo.com/story/_/id/22453145/tendulkar-country

 

खारट Japanese Chocolate mousse

                                      

"Sumimasen Swati san! Here for you." हातात ४ छोटेसे shot glasses घेऊन आलेली Sachi san म्हणाली. 

मी हसले ; ती हसली. "What is this, Sachi san ?" 

"Chocolate mousse .... I made ...for you ....for my best friend ." ती म्हणाली. आणि हसत मुखाने ती परतली. 

ते Chocolate mousse तोंडात विरघळतं होतं.  मी चाटून पुसून तो glass संपवून टाकला. आणि ताबडतोब धावत दुसऱ्या मजल्यावर बेडरूम च्या गच्चीत गेले. "Sachi san .......Sachi San .......Saya chan..... Saya chan ......." त्या हाक्कानसरशी रस्त्या पलीकडच्या घरातील खिडकीत छोटासा गुलाबी, गोल गरगरीत चेहेरा पडद्या आडून डोकावू लागला. 

त्या २ वर्ष्यांच्या जपानी बाहुलीला मी तिच्या आई ला बोलवायला सांगितले. दुडू दुडू धावत तिने आईला निरोप पोचता केला. 

"Domo arigato gozaimasu. Chocolate mousse ga oiishi desu."माझ्या थोड्याश्या Japanese मध्ये मी तिला धन्यवाद दिले. तिच्या बाजूला जागा करून Saya chan तिच्या सारख्याच बारीक डोळ्यांच्या, गुलाबी अंगाच्या Japanese बाहुल्या मला दाखवू लागली. 

Sachi san आणि मी Komazawa ह्या  Tokyo च्या एका छोटाश्या suburb मधल्या शेजारीणी ,अगदी सक्ख्या शेजारीणी ! आमची ओळख कशी झाली ह्या बद्दल  पूर्ण write up लागेल. 

माझ्या अखंड बडबडीने मी तिची आणि तिच्या छोट्याश्या बाहुलीची सहज मैत्रीण झाले.  मी Sachi san ची एकुलती एक आणि पहिली आणि किंबहुना शेवटची non Japanese मैत्रीण. ती आमची मैत्री जीवापाड जपते. 

Saya chan ला एक पिटुकली बहीण झाल्याने Chocolate mousse ने पेढ्यांचे काम केले होते. 

Chocolate mousse खाऊन खूप दिवस झाले होते तरी त्याची ती perfect चव माझ्या जिभेवर रेंगाळत होती. Japanese desserts  परफेक्ट गोड असतात; जास्त गोड नाहीत की अगोड नाहीत..... Just Perfect for your palate. आणि म्हणूनच ती परत परत खावीशी वाटतात. 

त्याचं दरम्यान आमच्या कडे मुंबईहून एक मित्र येणार होता. जेवणाचा  मेनू ठरवताना मला ते chocolate mousse आठवले. मी परत एकदा Sachi san ला त्याची आठवण करून देत रेसिपी मागितली. तिला म्हटले की  माझ्या मित्राला छानसं Japanese dessert देऊन surprise करायचे आहे. 

नेहेमीच्याचं  स्मित हास्याने तिने  विनंती स्वीकारली.  

Japanese लोकं दिलेला शब्द आणि वेळ काहीही झाले तरी पाळतात. Japanese take pride in that. त्यामुळे मला रेसिपी लवकरच मिळणार ह्याची खात्री होती. 

४ दिवस  रेसिपीची वाट पाहण्यात निघून गेले.  Sachi San ला परत आठवण करून द्यावी का? असा विचार मनात येऊन गेला. पण तो  पर्यंत जे काही  जपानी culture बद्दल कळलं होते त्या नुसार 'आठवण ' करून देणे म्हणजे त्यांना दुखावण्या सारखे होते. 

मैत्री आणि Chocolate mousse मध्ये ,मी मैत्री निवडली. 

पाचव्या दिवशी सकाळ पासूनच धो धो पाऊस कोसळत होता. संध्याकाळी 5 च्या सुमारास आमचा मुंबईचा पाहुणा घरी आला. 

मी ठरवलेल्या मेनू  प्रमाणे जेवण केले होते. का कोण जाणे पण माझा जीव त्या Chocolate mousse मध्येचं एवढा अडकला होता की जेवल्या नंतर Ice Cream देण्याचे ठरविले. 

पाऊसामुळे सर्वत्र काळोख झाला होता. रस्तावरचे दिवे ही मंद वाटत होते. महेश अजून घरी आला नव्हता. मित्राशी बोलताना माझे कान महेशच्या गाडीच्या आवाजाकडे लागले होते. आणि Door bell वाजली. 

"अरे ! महेश आला. आज गाडी park केल्याचा आवाज आलाच नाही. " असा म्हणत मी आमच्या घराच्या तळ मजल्यावरच दारं उघडले. जरा चपापलेंच ..... पावसाने थैमान घातले होते.  झाडं सुसाट वाऱ्याशी झुंजत होती. 

आणि अश्यात Sachi San उभी होती.  हातातली छत्री उडून जाऊ नये म्हणून तिने मानेशी घट्ट पकडली होती.  तिचा गोरा पान चेहेरा संपूर्ण भिजला होता. एका हाताशी आपल्या बाहुलीला घट्ट मिठीत घेऊन इवलीशी छत्री सांभाळत Saya Chan हसत उभी होती. गळ्यात ओजंळी बांधून त्यात २ आठवड्यांची नाजूक, पिटुकली Nana chan मुटकुळं करून झोपली होती. 

काही क्षण मला काहीच कळेना. काहीही झाले तरी आगाऊ सूचना देऊन येणारी Sachi San एवढ्या पावसात छोट्याश्या  बाळांना घेऊन का बरं आली असेल?!  उगाच नको नको ते विचार मनात येऊन गेले. 

"Swati san... Swati san... " तिच्या हाकेने मी शुद्धीत आले. तिला म्हटले पटकन आत ये. पण ती घाईत होती. तिने पटकन एक मोठा डबा माझ्या हातात दिला. 

"Swati San , This is Chocolate Mousse for you and your friend from India." मी तिच्या कडे तोंड आ वासून पाहाताच राहिले. "Sachi San , Why did you come in this heavy rain? You and your babies are getting wet."

पण ती आणि मी वेगळ्या विश्वात होतो. ती पटकन म्हणाली, " Swati San is my friend. You wanted the recipe but my baby was not well. So I didn't have time to write it down and give it to you in time. I remember you telling me that your friend will come today. So I quickly prepared it."

Sachi san पावसात भिजत होती पण माझे मन तिच्या तोंडातून बाहेर पडणाऱ्या प्रत्येक शब्दाने चिंब भिजत होते. मी अस्पष्ट पणे पुटपुटले ,"Why did you make this when your baby is not well ?"

त्यानंतर जे काही मी ऐकलें , मला कळले; ते बहुदा श्री कृष्णाने अर्जुनाला दाखविलेले ब्रम्हांड रूप असावे. 

"Swati San , You wanted to give Japanese dessert to your Indian friend. If you don't give this dessert to him then "my friend" will feel ashamed not to keep the promise. So I prepared this for the respect and pride of my best friend. Please do not tell your Indian guest that I prepared this. Please tell that you prepared this. 

Your respect is my respect because you are very important friend to me."

तिच्या अपुऱ्या, मोडक्या English शब्दानं मधून तिच्या भावना माझ्या हृदय पर्यंत पोचल्या होत्या. माझ्या हातात डबा देऊन ती  हसतच पाठमोरी वळली आणि पाऊसात दिशेनाशी झाली. 

श्री कृष्णा ने आपले रूप आटोपते घेतले होते. 

मला काहीच सुचत नव्हते. मी दार बंद केले आणि तिथेच मटकन खाली बसले. माझ्या पायात त्राण राहिले नव्हते. 

काय घडले होते?

 मी काय ऐकले?

 ती Japanese , मी Indian. 

आमच्या भाषा मोडक्या होत्या. 

माझी ....आमची ओळख काही महिन्यांची .. हसणे आणि विचारपूस सोडून मी तिच्या साठी काहीही मोठ केले नव्हते..... आणि तिचे शब्दं ,भावना परत मला ऐकू यायला लागल्या.... 

"तुझा मान तो माझा मान . माझ्या मैत्रिणीची मान पाहुण्या समोर झुकता कामा नये."

मी त्या बंद दाराच्या पायरीशी माझे डोके ठेवले. आणि माझ्या डोळ्यातून घळाघळा अश्रू वाहायला लागले.... 

हातातले Chocolate Mousse 'खारट ' झाले!!!!

आणि कानावर कुमार गंधर्वांचे शब्द पडू लागले ...... 

"ऋणानुबंधाच्या जिथून पडल्या गाठी
 भेटींत तृष्टता मोठी
त्या कातरवेळा थरथरती कधी अधरी

त्या तिन्हीसांजा, त्या आठवणी, त्या प्रहरी

कितिदा आलो, गेलो, जमलो

रुसण्यावाचुनी परस्परांच्या कधीं न घडल्या गोष्टी

भेटींत तृष्टता मोठी

हसण्यांवरती रुसण्यांसाठी

जन्मजन्मीच्या गाठी
भेटींत तृष्टता मोठी…"

मला त्या दिवशी "देव"Japanese रूपात  दिसला !!!!!

ORIGAMI

                                                               

                                             

                                                             ORIGAMI 

('Ori' in Japanese is 'folding' and 'Kami' is 'paper' ='Origami' is the art of folding paper)

सप्टेंबर २०१२ ची दुपार! आदित्य आणि मी Futako Tamagawa  च्या स्टेशन वर ट्रेन ची वाट पाहत उभे होतो.

आदित्य च्या टेनिस क्लास चा आज पहिला दिवस आणि जपान मध्ये स्वतःहून प्रवास करण्याचा हि

 पहिला दिवस.  आदित्य ला आठवड्यातून तीन वेळा Futako Tamagawa  ते Yamate  हा ट्रेन प्रवास करावा लागणार होता.

Futako Tamagawa हे टोकियो मधील एक टुमदार suburb. छोटी छोटी भातुकलीची जपानी घर स्वच्छ, नीट नेटके आणि वळणदार रस्ते आणि ह्या सुंदर गावाला आपले ओळख देणारी तामा नदी. ट्रेन स्टेशन हि अगदी तसेच टुमदार. 

ह्या स्टेशन वरून दोन शहरांना गाड्या जातात, एक line Tokyo ला आणि दुसरी Yokohama ला.

४ वाजल्याचा सुमार असल्याने स्टेशन वर शाळेची मुले आणि कामाला जा ये करणाऱ्या माणसांची वर्दळ होती.

निळा ब्लेझर, पांढरा शर्ट आणि निळा प्लेटेड स्कर्ट किंवा निळा शॉर्ट्स मधील मिचक्या डोळ्यांची कितीतरी जपानी मुले ट्रेन साठी उभी होती. एकमेकांच्या चेष्टा मस्करी करीत हसत खेळत गाडीची वाट पाहत होती. जपानी मुलांची मस्तीही शिस्तबद्ध असते.

आणि जपानी शिस्तीत अगदी घड्याळाच्या टोल्याला गाडी प्लॅटफॉर्म ला लागली. गर्दी असूनंही सगळी माणसे शिस्तीत गाडीत शिरली. प्रवास मोठा होता. माझ्या सवयी प्रमाणे मी आजू बाजूच्या लोक्कांचे निरीक्षण करू लागले. 

काही लगेचच झोपी गेले, बरेचसे जण फोनवर गेम खेळू लागले, काही वयस्कर प्रवासी नीट नेटक्या खाकी कव्हर मध्ये लपलेली पुस्तके वाचू लागले. थोड्या वेळाने माझे लक्ष शाळेच्या चमू कडे गेले. त्यांची बसक्या आवाजातील बडबड आणि हास्य परत चालू झाले होते. त्यांची ती निरागस दुनिया पाहून मला माझे लहानपण , शाळेचा प्रवास आणि बेफिकीर हसणे आठवले. खिडकीतून येणाऱ्या थंड वाऱ्याच्या झुळूक ने परत मी त्या मुलांकडे पाहू लागले. 

शाळा सुटल्यामुळे त्यातील प्रत्येक जण काही तरी खाऊ खात होता. माझी नजर एका चिमुरडीवर खिळली. आपल्या सवंगड्यांशी बोलताना हळूच तिने एक छोटीशी chocolate तिच्या खिशातून बाहेर काढली. रीतसर पणे तिने त्याचे wrapper उघडले चॉकेलतं तोंडात घातली. 

म्हणायला हि किती छोटीशी आणि universal क्रिया आहे. तुम्ही मी आपण सगळेच chocolate खाताना हेच करतो. पण त्यापुढे त्या ५/६ वर्ष्यांच्या चिमुकलीने मला तिचे  वेगेळेपण दाखवून दिले. Chocolate तोंडात चघळत चघळत , मित्रांशी बोलता बोलता तिने  त्या wrapper च्या घड्या घालायला सुरुवात केली. अजिबात खाली न बघता तिचे हात तो कागद दुमडत होते. अगदी टोकाला टोक जोडल जाईल अस. मी अजूनच तिच्या हातांकडे बारकाईने पाहू लागले. एक, दोन , तीन , चार, आणि पाच घड्या! पाचवी घडी घातल्यावर त्या कागदाचा एक छोटासा चौकोन झाला.  

 तिच्या प्रत्येक घडी नंतर मी तिच्यात हरवून गेले होते. जसे तिचे हात थांबले तशी माझी उत्सुकता वाढली. दोन तीन क्षण मी विचार करत होते कि आता ही बाहुली काय करणार आहे .

तिने तो छोटासा चौकोन जेवढ्या प्रेमाने  chocolate बाहेर काढले होते तेव्हढ्याच प्रेमाने आणि मानाने आपल्या खिशात ठेवला. 

काही वेळाने ती मुले त्यांच्या स्टेशन वर उतरली. ती गोरीपान छोट्याश्या डोळ्यांची जपानी बाहुली माझी गुरु झाली होती. जपानी माणसे निसर्गावर प्रेम करतात ,त्याला मान देतात आणि ह्या गोष्टी त्यांच्या इतक्या अंगवळणी असतात कि जन्मताच मुलांना त्याचे बाळकडू पाजले जाते. 

त्या छोट्याशा जपानी बाहुलीच्या chocolate खाण्याच्या प्रक्रियेत ,तिच्या डोळ्यात आणि हावभावात त्या वस्तू विषयी प्रेम , कृतन्यता  आणि मान ओथंबून वाहत होता. 

ही माझी पिटुकली गुरु नेहेमीच माझ्या बरोबर असते. कचऱ्यातही सौंदर्य असतं आणि त्याचा ही मान राखला पाहिजे हे ती मला सहज शिकवून गेली.  

Chocolate खाण्याची इच्छा आणि कृती नंतरची जबाबदारी तिने खूप छान झेलली.